Nếu bài trước nói về cách họp đúng với kế toán, thì bài này nói về một thứ khó nhìn hơn nhiều: quyền lực ngầm trong hệ thống thuế của doanh nghiệp. Bởi trên thực tế, rất ít doanh nghiệp chỉ có một người “quản” thuế. Luôn tồn tại ít nhất ba chủ thể cùng chạm tay vào số liệu: kế toán nội bộ, chủ doanh nghiệp và đơn vị dịch vụ bên ngoài. Và khi ba bên này không đứng chung một hướng, rủi ro không nằm ở ai đúng ai sai, mà nằm ở chỗ không ai chịu trách nhiệm đến cùng.
Chủ doanh nghiệp thường nghĩ mình là người có quyền quyết định cuối cùng. Điều đó đúng trên giấy. Nhưng trong đời sống thực tế, quyền lực lại nằm ở người hiểu số liệu, người nắm hồ sơ, và người trực tiếp đối thoại với cơ quan thuế. Ba vai trò đó rất hiếm khi nằm trọn trong một người.
Kế toán nội bộ là người hiểu nghiệp vụ hằng ngày, biết từng khoản chi, từng hóa đơn, từng bút toán điều chỉnh. Nhưng họ lại thường không có quyền quyết định cuối cùng. Chủ doanh nghiệp là người ra quyết định kinh doanh, nhưng nhiều khi lại không có đủ thời gian – hoặc không muốn – đi sâu vào logic kế toán. Còn dịch vụ bên ngoài thì nắm luật, nắm cách “làm việc” với cơ quan thuế, nhưng lại không sống cùng doanh nghiệp mỗi ngày. Ba mảnh ghép đó, nếu không được đặt đúng chỗ, sẽ va vào nhau.
Xung đột thường bắt đầu rất âm thầm. Kế toán nội bộ muốn làm an toàn, ghi nhận chặt, hạn chế rủi ro. Chủ doanh nghiệp muốn tối ưu dòng tiền, giảm áp lực thuế trước mắt. Dịch vụ bên ngoài thì đưa ra các giải pháp “theo kinh nghiệm”, đôi khi đúng luật, đôi khi chỉ đúng với một vài trường hợp đã từng xử lý. Mỗi bên đều có lý của mình. Và chính vì ai cũng có lý, nên không ai chịu đứng ra nói rằng: “Tôi chịu trách nhiệm cho lựa chọn này.”
Tôi từng gặp không ít hồ sơ mà khi hỏi sâu, kế toán nói “làm theo chỉ đạo”, chủ doanh nghiệp nói “dịch vụ tư vấn vậy”, còn dịch vụ ngoài thì nói “bên em chỉ hỗ trợ theo số liệu doanh nghiệp cung cấp”. Kết quả là khi rủi ro xuất hiện, trách nhiệm bị chia nhỏ đến mức… không còn ai chịu trách nhiệm cả. Với cơ quan thuế, đó không phải là câu chuyện phức tạp. Họ chỉ nhìn thấy một pháp nhân – và pháp nhân đó phải chịu toàn bộ hậu quả.
Vấn đề không nằm ở việc có hay không dùng dịch vụ ngoài. Vấn đề nằm ở ai là người nắm quyền kiểm soát cuối cùng đối với thuế. Nếu chủ doanh nghiệp phó mặc hoàn toàn cho dịch vụ, doanh nghiệp đang đánh đổi sự an toàn dài hạn lấy cảm giác nhẹ việc trước mắt. Nếu kế toán nội bộ bị ép làm theo những điều họ không hiểu rõ rủi ro, hệ thống kế toán sẽ dần trở nên phòng thủ và thiếu minh bạch. Còn nếu dịch vụ ngoài bị biến thành “người quyết định thay”, thì doanh nghiệp đã trao quyền sinh sát thuế cho một chủ thể không gánh hậu quả.
Thuế không cho phép sự mập mờ về vai trò. Có thể thuê ngoài để tư vấn, để soát xét, để hỗ trợ làm việc với cơ quan thuế. Nhưng không thể thuê ngoài trách nhiệm. Chủ doanh nghiệp không cần giỏi nghiệp vụ, nhưng bắt buộc phải là người hiểu bức tranh tổng thể và quyết định hướng đi. Kế toán không cần quyết định chiến lược, nhưng phải là người bảo vệ tính nhất quán và logic số liệu. Dịch vụ ngoài không cần gánh vận hành, nhưng phải đặt mình trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng.
Doanh nghiệp an toàn thuế không phải là doanh nghiệp có kế toán giỏi nhất hay dịch vụ đắt nhất. Đó là doanh nghiệp phân vai rõ ràng. Ai đề xuất, ai phản biện, ai quyết định, và ai chịu trách nhiệm. Khi ranh giới này được vạch rõ, xung đột quyền lực sẽ không còn là mối đe dọa, mà trở thành cơ chế kiểm soát chéo rất lành mạnh.
Trong bài tiếp theo của chuỗi “Tư duy thuế cho chủ doanh nghiệp”, tôi sẽ đi sâu vào một câu hỏi mà rất nhiều chủ doanh nghiệp ngại hỏi: khi nào nên thay kế toán – không phải vì sai, mà vì không còn phù hợp với giai đoạn doanh nghiệp? Đây là một quyết định nhạy cảm, nhưng nếu chậm trễ, cái giá phải trả thường lớn hơn rất nhiều.
Mr Wick Kiểm toán - ATC Academy
Đào tạo, Tư vấn Giải pháp cho Doanh nghiệp, Hộ Kinh doanh
Liên hệ Đào tạo KTTH, KTT và Tax Tel: 093 670 9396
