Nếu thấy một người phụ nữ làm kế toán nhiều năm mà vẫn nhẹ nhàng, ít va chạm, đi phòng nào cũng được việc, hãy hiểu rằng họ không dễ dãi. Họ chỉ biết giữ cái cứng ở đúng chỗ.
Nghề này dạy người ta một câu từ ngày đầu đi làm - kế toán phải thẳng. Hóa đơn sai thì trả lại, chứng từ thiếu thì không chi, khoản nào không đủ hồ sơ thì không đưa vào chi phí. Câu đó đúng. Chỉ có điều, nhiều người hiểu nó rộng quá, thẳng luôn cả giọng nói, thẳng luôn cả nét mặt, thẳng đến mức đi ngang phòng kinh doanh là cả phòng tự nhiên im bặt.
Tôi từng gặp không ít chị kế toán như thế. Việc thì không ai chê, sổ sạch, số khớp, quyết toán năm nào cũng êm. Nhưng hỏi ra thì đồng nghiệp ngại, sếp nể chứ không thương, còn chính các chị thì về đến nhà lúc nào cũng rã rời, mệt vì cả ngày phải gồng.
Thật ra, cái khó của kế toán chưa bao giờ nằm ở con số. Con số có chuẩn mực, có thông tư, đúng sai rạch ròi. Cái khó nằm ở chỗ mọi con số đều đi qua tay người khác trước khi đến bàn mình. Anh thủ kho giao phiếu nhập muộn ba ngày. Cậu kinh doanh xin xuất hóa đơn gấp lúc bốn giờ chiều thứ Sáu. Chị hành chính cầm tờ hóa đơn tiếp khách thiếu thông tin người mua, mặt như sắp khóc. Còn sếp thì muốn đưa một khoản chi vào "cho báo cáo nó đẹp".
Bạn có thể đúng trong cả bốn trường hợp, và bạn có thể quát cả bốn người. Kết quả là phiếu nhập vẫn muộn, chỉ có điều lần sau người ta giấu luôn, cuối tháng mới lộ. Hóa đơn vẫn thiếu, chỉ có điều người ta không đến hỏi bạn nữa mà tự xoay. Còn sếp, ông vẫn muốn khoản chi ấy, chỉ là ông sẽ tìm một người dễ bảo hơn bạn.
Nghe có vẻ phũ, nhưng ở tuổi này tôi tin rằng - người ta hiếm khi sửa sai vì bị mắng đúng. Người ta sửa sai vì ngại làm khó một người vẫn đối xử tử tế với mình.
Ông bà mình có câu "lạt mềm buộc chặt". Lạt mềm đâu có yếu. Nó vẫn siết, vẫn giữ, vẫn không để bó củi rơi. Có điều nó siết bằng cách uốn theo hình bó củi, chứ không bắt bó củi phải vuông theo nó.
Kế toán khôn khéo cũng thế. Hóa đơn sai thì vẫn trả, nhưng trả kèm một câu "em gạch sẵn chỗ cần sửa rồi, anh nhờ bên bán xuất lại giúp em nhé". Chứng từ thiếu thì vẫn không chi, nhưng gọi điện nhắc trước một tiếng, thay vì để người ta cầm đề nghị thanh toán lên rồi mới bị trả về. Khoản chi không hợp lệ thì vẫn không đưa vào, nhưng nói với sếp bằng số thuế bị truy thu và tiền chậm nộp, thay vì một câu cụt lủn "luật không cho".
Nguyên tắc không đổi một dấu phẩy. Chỉ cách nói là đổi.
Có lẽ vì vậy mà tôi luôn nghĩ, sự mềm mỏng vốn có của người phụ nữ là một thứ tài sản nghề nghiệp. Phụ nữ làm kế toán mà cố tỏ ra xù xì, gai góc cho người ta sợ, cũng giống như người có sẵn đôi tay khéo lại nhất định đòi đeo găng hàn để xâu kim.
Người xưa gọi đó là "ngoài nhu trong cương". Mềm ở giọng nói, cứng ở nguyên tắc. Nhẹ ở cách đi, chắc ở chỗ đứng. Người làm được như vậy thường sống một đời khá bình an, hiếm khi phải cãi, mà việc thì cứ thế trôi.
Vì suy cho cùng, các phòng ban trong một công ty cũng giống các bút toán trong một kỳ. Từng dòng ghi đúng thôi thì chưa đủ, chúng còn phải khớp được với nhau.
Chưa khớp được với người, thì đừng mong khóa được sổ.