Càng lớn tôi càng hiểu, chữ "không" khó nói nhất là chữ dành cho người mình thương.
Với người lạ, từ chối chỉ tốn một câu. Với sếp, từ chối tốn thêm một lá đơn, cùng lắm thì đổi chỗ làm. Còn với người nhà, từ chối tốn cả bữa cơm Chủ nhật, cả cái nhìn của mẹ, cả câu "nó giờ khác rồi" truyền từ đầu họ đến cuối họ.
Thế nên rất nhiều người làm kế toán cho công ty của anh, của chị, của ông cậu chọn cách dễ nhất – gật đầu. Gật vì nể, gật vì thương, gật vì câu thần chú ai cũng từng nghe "người nhà cả mà, lo gì".
Tuy vậy, câu đó nghe thì ấm, nghĩ kỹ lại rất lạnh. "Người nhà cả mà" nghĩa là không ai ký giấy, không ai chịu trách nhiệm, và khi có chuyện thì người đứng gần sổ sách nhất sẽ là người đứng mũi chịu sào.
Thấy anh rút tiền công ty đặt cọc mua nhà mà không hỏi lại một câu, thì cuối năm trên bảng cân đối sẽ có một khoản phải thu treo lơ lửng, không ai dám đòi, không ai dám xóa.
Thấy chị bảo "kiếm cái hóa đơn chỗ quen cho đủ chi phí" mà lẳng lặng nhận, thì đến ngày cơ quan thuế xuống kiểm tra, người ngồi giải trình từng tờ là bạn, không phải chị.
Thấy đứa em họ tháng nào cũng có tên trong bảng lương dù cả năm chưa đến văn phòng lần nào mà vẫn làm ngơ, thì sẽ đến lúc nhân viên thật nhìn bạn bằng ánh mắt của người bị lừa.
Thấy ông cậu dặn "cứ ghi đại đi, tính sau" mà ghi đại thật, thì cái "sau" ấy sẽ đến đúng mùa quyết toán, đúng lúc cả nhà đã quên ai là người dặn.
Mỗi lần gật đầu như thế, bạn tưởng mình đang giữ hòa khí. Thật ra bạn đang đi vay – vay sự êm ấm hôm nay bằng sự yên ổn của cả nhà ngày mai, mà món nợ này thì lãi mẹ đẻ lãi con.
Nghe có vẻ nặng lời, nhưng người kế toán gật đầu với mọi thứ trong công ty gia đình có lẽ lại là người thiếu trách nhiệm nhất với chính gia đình ấy. Bởi người duy nhất trong nhà nhìn thấy toàn bộ dòng tiền là bạn, người biết khoản nào sẽ thành rắc rối là bạn, và nếu bạn im lặng thì chẳng ai còn cơ hội lên tiếng.
Từ chối người nhà, vì thế, cần một tâm thế khác. Không cãi, không lên lớp, không dọa "chết với thuế đấy". Chỉ đặt hậu quả lên bàn bằng con số, rồi để người đứng tên tự chọn. Anh vẫn muốn rút tiền? Được, làm hợp đồng vay, có chữ ký. Chị vẫn muốn hóa đơn? Em không lấy được, nhưng em chỉ chị cách để khoản chi này có chứng từ thật. Một lời từ chối có lối ra thì hiếm ai giận lâu.
Bạn có bao giờ nghĩ, nếu một ngày công ty có chuyện, người nhà sẽ hỏi bạn câu gì không? Họ sẽ không hỏi "sao hồi đó em không chiều anh". Họ sẽ hỏi "sao hồi đó em không nói".
Sổ sách sai còn có bút toán điều chỉnh, tình thân thì không.