Nếu thấy một người viết sai chính tả cả đời mà vẫn được tin, còn kẻ câu chữ không chê vào đâu lại chẳng ai dám giao việc, hãy hiểu rằng người ta tin vào hướng đi, không tin vào nét chữ.
Ai cũng thuộc câu "sai một li, đi một dặm". Câu ấy đúng. Chỉ có điều phần đông hiểu nhầm cái li nằm ở đâu.
Một người ghi sai số nhà nhưng đi đúng con phố thì cùng lắm hỏi thêm hai người là tới. Một người chép địa chỉ chuẩn từng dấu phẩy nhưng ngay bước đầu đã rẽ ngược chiều, càng đi chăm chỉ càng xa. Nghe có vẻ phi lý, nhưng đời phần lớn vận hành như vậy - kẻ cẩn thận mà sai hướng thường đi xa hơn kẻ vụng về mà đúng hướng, chỉ là xa theo nghĩa không ai muốn.
Có những bà mẹ ghi sổ chi tiêu gia đình lộn xộn, chỗ gạch, chỗ ghi nhầm ngày, cộng hụt cả trăm nghìn. Nhưng hỏi tiền tháng này đi đâu, bà nói vanh vách từng khoản học phí, tiền điện, tiền biếu ông bà. Sổ sai, lòng không sai.
Ngược lại, có những bảng tính đẹp như tranh. Cột thẳng tắp, số khớp đến đồng lẻ, màu sắc phân tầng gọn gàng. Thế nhưng khoản tiền giám đốc rút ra đi chơi được đặt tên là chi phí tiếp khách, hóa đơn của một đơn vị chưa từng giao hàng được khoác áo giá vốn, khoản vay của người nhà biến thành doanh thu cho báo cáo dễ nhìn. Bảng không sai một con số. Thứ sai là câu chuyện mà những con số ấy kể.
Thứ ấu trĩ nhất trong nghề cầm sổ là tưởng bảng cân đối khớp nghĩa là sổ sạch. Nghe có vẻ nặng lời, nhưng khớp chỉ cho biết bên Nợ bằng bên Có, nó không cho biết tiền thật sự đã đi đâu.
Ai làm kế toán cũng từng nhầm. Nhầm chi phí bán hàng sang chi phí quản lý, nhầm phải thu với phải trả, nhầm kỳ, nhầm tài khoản chi tiết. Chính vì biết trước con người sẽ nhầm nên chuẩn mực mới dành hẳn một phần cho sai sót và điều chỉnh. Cái nhầm ấy có đường quay về.
Còn khi bản chất đã bị đổi tên, mọi thao tác phía sau chỉ là đánh bóng một lời nói dối. Thậm chí càng ghi khéo, cái sai càng giấu kỹ, đến ngày lộ ra thì không còn là chuyện sổ sách nữa mà là chuyện tư cách.
Nghề này có một nguyên tắc sinh viên năm nhất cũng thuộc, gọi là bản chất hơn hình thức. Người xưa có hai chữ gọn hơn, chính danh, tức gọi mọi thứ bằng đúng tên của nó.
Người mới vào nghề run tay vì sợ chọn sai tài khoản. Người lâu năm nên run vì một thứ khác - sợ mình bắt đầu quen với việc gọi một khoản tiền bằng cái tên không phải của nó. Kiên cường ở nghề này, có lẽ, chỉ là giữ được nỗi sợ thứ hai ấy suốt mấy chục năm.
Hạch toán sai thì không ai tránh khỏi. Cứ cho phép mình hạch toán sai. Đừng bao giờ cho phép mình sai bản chất.