Thứ gì mình phải ký tên chịu trách nhiệm thì thứ đó phải nằm trong tủ của mình. Nghe như chuyện hiển nhiên, vậy mà phần đông kế toán chỉ hiểu ra vào đúng ngày đoàn kiểm tra ngồi xuống bàn.
Cảnh ấy quen lắm. Hợp đồng nằm bên phòng kinh doanh vì "anh còn phải theo tiến độ với khách". Biên bản nghiệm thu, biên bản giao hàng nằm ở phòng dự án. Phiếu xuất kho nằm dưới kho. Bảng chấm công nằm bên nhân sự. Còn phòng kế toán giữ mỗi tờ hóa đơn và một file Excel, hạch toán khớp từng đồng.
Ngày thường chẳng ai thấy có vấn đề. Sổ sách vẫn lên, báo cáo vẫn nộp, sếp vẫn khen kế toán làm nhanh.
Rồi cán bộ thuế hỏi một câu rất nhẹ: "Em cho chị xem hồ sơ của khoản chi này."
Lúc ấy mới thấy cái giá. Gọi điện, nhắn Zalo, chạy sang phòng này phòng kia, cười cầu hòa "anh tìm giúp em bộ hợp đồng tháng Ba với". Anh kinh doanh đang đi gặp khách. Chị dự án bảo để chiều. Cậu thủ kho nghỉ từ tháng trước, tủ bàn giao cho người mới, người mới không biết gì. Bạn đứng giữa văn phòng như đi vay lại chính đồ của mình.
Ấu trĩ nhất là kiểu nghĩ "hồ sơ vẫn trong công ty, mất đi đâu được". Chứng từ không mất vì bị trộm. Nó mất vì người giữ nghỉ việc, vì chuyển văn phòng, vì một đợt dọn kho, vì một lần ai đó cần giấy nháp. Mà người cầm hộ thì không xót. Mất thì tiếc một tí xíu, ngày mai họ vẫn đi bán hàng, vẫn chạy dự án, chẳng ai hỏi tội họ.
Người hỏi là cơ quan thuế, là kiểm toán, là chính giám đốc khi có khoản chi bị loại. Và cái tên được gọi luôn là kế toán. Khoản chi không đủ hồ sơ thì bị loại khỏi chi phí được trừ, thuế bị truy thu, tiền phạt và tiền chậm nộp chạy theo từng ngày. Đến lúc đó, không ai cần biết tập giấy từng nằm ở phòng nào.
Người xưa nói "của mình thì giữ bo bo". Nghe tưởng hẹp hòi. Ngẫm kỹ mới thấy đó là đạo lý của người từng trả giá. Kế toán vững nghề trông lúc nào cũng hơi phiền. Họ đòi bản gốc, bắt ký sổ giao nhận, ghi rõ ai mượn ngày nào, chưa đủ bộ thì chưa hạch toán, dù người đang cầm là sếp. Bị chê cứng nhắc, họ kệ. Vì họ biết lúc cơm lành canh ngọt thì mượn gì cũng xong, còn đến khi canh chẳng ngọt cơm chẳng lành, thứ mình gửi lập tức biến thành ân huệ của người khác.
Có lẽ phải đứng tay không trước đoàn kiểm tra một lần, người ta mới hiểu. Mỗi bút toán bạn ghi là một lời khẳng định "việc này có thật". Chứng từ là bằng chứng cho lời khẳng định ấy.
Bút toán do bạn ký, thì bằng chứng phải do bạn giữ.