Sau khi khép lại chương đầu bằng câu hỏi “doanh nghiệp đang đứng ở đâu”, rất nhiều chủ doanh nghiệp bắt đầu nhận ra một điều hơi khó chấp nhận: thuế không phải là vấn đề của kế toán, mà là tấm gương phản chiếu cách doanh nghiệp được điều hành. Không có doanh nghiệp nào hoàn toàn không sai. Chỉ có doanh nghiệp biết mình sai ở đâu, vì sao sai, và kiểm soát được mức độ sai.
Trong thực tế, cơ quan thuế không đi tìm một doanh nghiệp “hoàn hảo”. Họ tìm một doanh nghiệp có trật tự. Trật tự trong cách ký hợp đồng. Trật tự trong cách giao việc. Trật tự trong cách tiền di chuyển. Và trật tự trong cách mọi thứ được ghi nhận. Khi trật tự đó tồn tại, sai sót – nếu có – thường được nhìn nhận như hệ quả vận hành, chứ không phải dấu hiệu gian lận.
Điều khiến nhiều chủ doanh nghiệp ngạc nhiên là: có những doanh nghiệp sai rất ít, nhưng vẫn thường xuyên bị soi. Trong khi có những doanh nghiệp nhìn qua tưởng phức tạp, giao dịch nhiều, con số lớn, nhưng lại hiếm khi gặp rắc rối lớn về thuế. Sự khác biệt không nằm ở số lượng sai sót, mà nằm ở khả năng giải thích sai sót đó một cách mạch lạc và nhất quán.
Một doanh nghiệp kiểm soát được mình là doanh nghiệp mà khi có vấn đề phát sinh, họ không hoảng loạn. Họ biết hồ sơ nằm ở đâu, quy trình chạy như thế nào, ai chịu trách nhiệm ở khâu nào. Khi được hỏi, câu trả lời không đến từ trí nhớ cá nhân, mà đến từ cách doanh nghiệp đã được tổ chức ngay từ đầu. Thuế rất nhạy với cảm giác này. Chỉ cần vài phút trao đổi, họ có thể nhận ra doanh nghiệp đang kiểm soát hệ thống, hay hệ thống đang trôi theo thói quen.
Có một sự thật ít khi được nói thẳng: thuế đánh giá doanh nghiệp qua con người. Không phải qua lời cam kết, mà qua cách người đại diện trả lời câu hỏi, cách kế toán giải thích số liệu, cách hồ sơ được đưa ra. Một doanh nghiệp mà mỗi người nói một kiểu, mỗi bộ phận giữ một mảnh thông tin rời rạc, sẽ tự tạo ra cảm giác thiếu kiểm soát, dù bản thân giao dịch có thể không sai.
Ngược lại, một doanh nghiệp có quy trình rõ ràng, phân quyền hợp lý, và giữ được sự nhất quán trong vận hành sẽ tạo ra một “lớp đệm an toàn” rất tự nhiên. Ở đó, sai sót không biến thành rủi ro lớn. Những câu hỏi khó được trả lời bằng dữ liệu, không phải bằng cảm tính. Và chính điều đó khiến cơ quan thuế có xu hướng dừng lại sớm hơn, thay vì đào sâu thêm.
Nếu anh/chị là chủ doanh nghiệp, hãy thử tự hỏi: khi có một vấn đề về thuế, phản xạ đầu tiên của doanh nghiệp là gì? Là tìm cách né tránh? Là đổ lỗi cho kế toán? Hay là bình tĩnh rà lại quy trình để hiểu chuyện gì đã xảy ra? Phản xạ đó không chỉ quyết định cách xử lý một vụ việc, mà phản ánh mức độ trưởng thành trong quản trị của doanh nghiệp.
Bài viết này muốn gửi tới một thông điệp rất rõ ràng: an toàn về thuế không phải là trạng thái không có rủi ro, mà là trạng thái kiểm soát được rủi ro khi nó xuất hiện. Khi chủ doanh nghiệp chấp nhận điều đó, cách họ nhìn thuế sẽ thay đổi. Thuế không còn là thứ chỉ xuất hiện khi có thanh tra, mà trở thành một tiêu chí để đánh giá xem doanh nghiệp của mình đã vận hành đủ chín hay chưa.
Trong bài tiếp theo của chương này, chúng ta sẽ đi vào một yếu tố cụ thể hơn nhưng có sức ảnh hưởng rất lớn: vai trò của con người trong hệ thống kiểm soát thuế, và vì sao cùng một quy trình, nhưng doanh nghiệp này an toàn hơn doanh nghiệp kia chỉ vì cách dùng người khác nhau.
Mr Wick Kiểm toán - ATC Academy
Đào tạo, Tư vấn Giải pháp cho Doanh nghiệp, Hộ Kinh doanh
Liên hệ Đào tạo KTTH, KTT và Tax Tel: 093 670 9396
