Dưới góc nhìn của một người làm tư vấn thuế chuyên xử lý hồ sơ cho hộ kinh doanh, có một vấn đề rất phổ biến trong thực tế: hộ kinh doanh cung cấp nhiều loại hàng hóa và dịch vụ khác nhau nhưng lại thu tiền chung trong một lần thanh toán. Việc này thuận tiện cho bán hàng, nhưng lại tạo rủi ro lớn khi tính thuế, bởi theo quy định hiện hành, mỗi hoạt động kinh doanh chịu tỷ lệ thuế GTGT và thuế TNCN khác nhau theo hệ thống quy định trong Luật thuế TNCN và các văn bản hướng dẫn như Thông tư 40/2021/TT-BTC.
Theo bảng tỷ lệ mới nhất đang áp dụng đối với hộ và cá nhân kinh doanh tính thuế theo % trên doanh thu, thuế TNCN được xác định theo từng nhóm ngành như sau: bán hàng hóa chịu 0,5% TNCN, dịch vụ chịu 2% TNCN, còn các hoạt động sản xuất hoặc dịch vụ gắn với hàng hóa thường chịu 1,5% TNCN.
Song song với đó, thuế GTGT cũng áp dụng tỷ lệ tương ứng: bán hàng hóa 1%, dịch vụ 5%, và nhóm sản xuất – dịch vụ gắn với hàng hóa 3%.
Điểm quan trọng cần lưu ý là khi hộ kinh doanh hoạt động nhiều ngành nghề nhưng không tách được doanh thu theo từng loại, cơ quan thuế có quyền ấn định hoặc áp dụng tỷ lệ thuế theo ngành có mức cao hơn để đảm bảo quản lý thuế đúng quy định.
Trong thực tế làm thuế, trường hợp phổ biến nhất là phòng gym bán kèm nước uống hoặc thực phẩm bổ sung. Doanh thu từ tiền tập gym được xem là doanh thu dịch vụ, áp dụng thuế GTGT 5% và thuế TNCN 2%. Ngược lại, doanh thu từ bán nước suối, nước ngọt hay thực phẩm đóng chai lại thuộc nhóm bán hàng hóa, chỉ chịu thuế GTGT 1% và thuế TNCN 0,5%.
Giả sử một tháng phòng gym có 80 triệu tiền dịch vụ tập luyện và 20 triệu tiền bán nước. Nếu tách đúng doanh thu, thuế phần dịch vụ sẽ tính theo tỷ lệ 7% tổng hợp (5% GTGT + 2% TNCN), còn phần bán hàng hóa chỉ tính theo 1,5% (1% GTGT + 0,5% TNCN). Khi đó tổng số thuế phải nộp khoảng 5,9 triệu đồng. Tuy nhiên, nếu hộ kinh doanh thu chung 100 triệu và không chứng minh được phần doanh thu bán hàng hóa, toàn bộ khoản thu có thể bị áp theo nhóm dịch vụ. Khi đó số thuế phải nộp tăng lên khoảng 7 triệu đồng. Sự chênh lệch này tưởng nhỏ theo từng tháng nhưng cộng dồn cả năm sẽ thành khoản thuế đáng kể.
Một ví dụ khác rất điển hình là quán karaoke. Theo quy định, dịch vụ karaoke thuộc nhóm dịch vụ giải trí, áp dụng thuế GTGT 5% và thuế TNCN 2%. Trong khi đó, bia, nước ngọt và đồ ăn bán kèm trong phòng hát lại được tính là bán hàng hóa, chỉ chịu thuế GTGT 1% và thuế TNCN 0,5%.
Giả sử một hóa đơn khách sử dụng dịch vụ gồm 3 triệu tiền phòng và 2 triệu tiền bia, nước. Nếu tách doanh thu đúng, phần dịch vụ sẽ chịu thuế 7%, còn phần hàng hóa chỉ chịu 1,5%. Tổng thuế khoảng 240 nghìn đồng. Nhưng nếu gộp chung 5 triệu và không phân loại, toàn bộ doanh thu có thể bị tính theo dịch vụ karaoke, khiến số thuế tăng lên khoảng 350 nghìn đồng. Chênh lệch trên từng hóa đơn có thể không quá lớn, nhưng với quán đông khách thì tổng số thuế nộp dư trong năm sẽ rất đáng kể.
Một mô hình kinh doanh đang xuất hiện nhiều gần đây là quán cà phê kết hợp nhiều dịch vụ như bán đồ uống, cho thuê phòng họp, tổ chức workshop hoặc bán hàng lưu niệm. Trong trường hợp này, doanh thu từ bán hàng hóa và doanh thu từ dịch vụ thường bị gộp chung vì chủ quán chỉ theo dõi tổng tiền thu. Khi dữ liệu bán hàng không tách rõ từng loại hoạt động, cơ quan thuế gần như sẽ xem toàn bộ là doanh thu dịch vụ và áp dụng mức thuế cao hơn. Điều này dẫn đến việc hộ kinh doanh phải nộp thuế cao hơn so với bản chất thực tế của hoạt động kinh doanh.
Từ góc độ pháp lý và kế toán thuế, nguyên tắc quan trọng cần nhớ là mỗi loại hoạt động kinh doanh phải xác định đúng bản chất để áp dụng đúng tỷ lệ thuế TNCN theo luật hiện hành. Thuế TNCN đối với hộ kinh doanh không phải tính theo biểu lũy tiến như tiền lương mà được tính trực tiếp theo tỷ lệ trên doanh thu của từng ngành nghề. Vì vậy, việc phân loại doanh thu ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định trong việc tính thuế chính xác.
Kinh nghiệm thực tế khi làm hồ sơ thuế cho nhiều hộ kinh doanh cho thấy giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất là tách doanh thu ngay tại khâu bán hàng. Hóa đơn hoặc phần mềm bán hàng nên ghi rõ từng dòng: tiền dịch vụ, tiền đồ uống, tiền hàng hóa. Khi dữ liệu đã được tách ngay từ đầu, việc tổng hợp doanh thu theo từng nhóm thuế trở nên rất dễ dàng và minh bạch khi kê khai.
Có thể nói rằng trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, đặc biệt từ khi nhiều hộ kinh doanh chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế, việc tách doanh thu theo thuế suất không chỉ là yêu cầu về kế toán mà còn là cách giúp hộ kinh doanh tránh bị áp dụng thuế cao hơn thực tế. Một nguyên tắc rất quan trọng mà các chủ hộ và doanh nghiệp nhỏ nên nhớ là: nếu cung cấp nhiều loại hàng hóa, dịch vụ có tỷ lệ thuế TNCN khác nhau mà không tách doanh thu, thì gần như chắc chắn doanh thu sẽ bị tính theo nhóm có mức thuế cao hơn. Điều này hoàn toàn có thể tránh được nếu hệ thống bán hàng và kế toán được thiết lập đúng ngay từ đầu.
Mr Wick Kiểm toán - ATC Academy
Đào tạo, Tư vấn Giải pháp cho Doanh nghiệp, Hộ Kinh doanh
Tel: 093 670 9396
Tham gia Group Kế toán Hộ Kinh Doanh: https://www.fb.com/groups/ketoanhkd
