Có một câu chuyện đang lặp lại ở rất nhiều hộ kinh doanh ngay lúc này. Đầu năm 2026, một hộ bán lẻ doanh thu khoảng 800 triệu đồng được cơ quan thuế và phần mềm hướng dẫn kê khai, nộp thuế GTGT và TNCN theo ngưỡng chịu thuế 500 triệu — vì đó là con số mà luật chốt cuối năm 2025. Họ đã nộp tiền cho quý I. Đến cuối tháng 4, ngưỡng miễn thuế được nâng lên 1 tỷ đồng và áp dụng hồi tố từ ngày 1/1/2026. Tức là cùng một hộ, cùng một mức doanh thu, lẽ ra không phải nộp đồng nào — nhưng tiền đã nằm ở kho bạc. Câu hỏi không còn là "phải nộp bao nhiêu" mà là "đòi lại bằng cách nào". Đây là hệ quả tiền bạc rất thật của một chính sách thay đổi quá nhanh, và là lý do bài này tồn tại.
Từ thuế khoán sang tự kê khai: bản chất của cuộc chuyển đổi
Điểm khởi đầu là Nghị quyết 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân. Điều 10 của nghị quyết này xóa bỏ hình thức thuế khoán và lệ phí môn bài đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh kể từ ngày 1/1/2026. Hơn hai triệu rưỡi hộ trên cả nước chuyển từ cơ chế "cơ quan thuế ấn định một mức cố định đầu năm" sang cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp trên doanh thu thực tế phát sinh.
Cần nói thẳng bản chất để không hiểu sai: bỏ thuế khoán không có nghĩa là tăng thuế. Cách tính thuế của hộ khoán và hộ kê khai về căn bản giống nhau — vẫn là tỷ lệ phần trăm trên doanh thu theo ngành nghề. Khác biệt nằm ở chỗ doanh thu giờ là số thực tế chứ không phải số ước tính ổn định từ đầu năm. Hệ quả thật sự của cuộc chuyển đổi không phải là tiền thuế cao hơn, mà là gánh nặng tuân thủ: hộ phải ghi chép, lưu hóa đơn chứng từ, theo dõi doanh thu và kê khai bài bản như một doanh nghiệp thu nhỏ. Với người quen nộp một cục tiền rồi thôi, đây mới là cú sốc thật.
Cú lật ngưỡng: 500 triệu, rồi 1 tỷ, hồi tố về 1/1/2026
Đây là phần dễ nhầm nhất và cũng là phần cần kiểm chứng kỹ nhất, vì các con số trôi nổi trên mạng đang vênh nhau.
Khung gốc do hai luật chốt cuối năm 2025: Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng số 149/2025/QH15 (thông qua ngày 11/12/2025). Hai luật này nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm — đã là một bước nới rộng đáng kể so với mức cũ. Nghị định 68/2026/NĐ-CP ngày 5/3/2026 hướng dẫn thi hành cũng đặt trên nền 500 triệu này.
Nhưng chỉ chưa đầy hai tháng sau, Nghị định 141/2026/NĐ-CP ngày 29/4/2026 sửa đổi hàng loạt điều của Nghị định 68, thay cụm "500 triệu đồng" thành "1 tỷ đồng" ở Điều 3, Điều 4, Điều 8, 9, 10 và nhiều điều khoản khác. Quan trọng nhất: nghị định này áp dụng hồi tố từ ngày 1/1/2026. Như vậy, mức đang có hiệu lực hiện nay là 1 tỷ đồng/năm — hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có tổng doanh thu năm dương lịch từ 1 tỷ đồng trở xuống được miễn cả thuế GTGT lẫn thuế TNCN. Theo tính toán của cơ quan thuế, số hộ và cá nhân nằm dưới mốc 1 tỷ vào khoảng 2,55 triệu, và việc nâng ngưỡng làm ngân sách giảm thu khoảng 16.650 tỷ đồng so với năm 2025.
Hệ quả thực tế của tính hồi tố là điều kế toán phải xử lý ngay: những hộ đã trót kê khai, nộp thuế GTGT, TNCN theo ngưỡng 500 triệu trong quý đầu năm thì số đã nộp được xử lý theo cơ chế bù trừ hoặc hoàn trả tiền nộp thừa, căn cứ Điều 12 Nghị định 68. Đừng để khoản này nằm im — tiền nộp thừa không tự chảy về, hộ phải chủ động làm thủ tục đối chiếu và đề nghị bù trừ vào kỳ sau hoặc hoàn lại.
Một vùng xám cần nói cho sòng phẳng
Việc một nghị định nâng ngưỡng từ 500 triệu lên 1 tỷ trong khi con số 500 triệu lại nằm trong văn bản luật là điểm khiến nhiều người làm nghề băn khoăn về tính pháp lý. Ở đây nên phân định rạch ròi: cái chắc chắn là Nghị định 141/2026/NĐ-CP đang có hiệu lực và cơ quan thuế đang vận hành theo mức 1 tỷ — nên trên thực tế thi hành, hộ áp dụng mức 1 tỷ là đúng và an toàn. Cái còn cần theo dõi là việc đồng bộ giữa nghị định với câu chữ trong luật gốc; đây là vấn đề kỹ thuật lập pháp mà Bộ Tài chính sẽ phải khớp lại, chứ không phải rủi ro cho hộ tuân thủ. Bài học rút ra cho người làm kế toán không phải là tranh luận luật hay nghị định đúng, mà là: chính sách thuế hộ kinh doanh đang trong giai đoạn thay đổi dồn dập, mỗi con số đều phải tra lại văn bản mới nhất trước khi tư vấn cho khách, đừng tin vào trí nhớ của vài tháng trước.
Trên 1 tỷ thì tính thế nào
Với hộ vượt ngưỡng, điểm mới đáng giá nhất là lần đầu tiên hộ kinh doanh được lựa chọn tính thuế TNCN trên lợi nhuận thay vì cứng nhắc theo tỷ lệ doanh thu. Nếu hộ hạch toán được chi phí đầu vào đầy đủ, phần lãi (doanh thu trừ chi phí) sẽ chịu thuế suất 15% với hộ có doanh thu đến 3 tỷ, 17% với hộ doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ, và 20% với hộ trên 50 tỷ — chính là khung thuế suất áp cho doanh nghiệp nhỏ, thể hiện rõ ý đồ kéo hộ kinh doanh tiệm cận mô hình doanh nghiệp. Ngược lại, nếu không chứng minh được chi phí, hộ vẫn nộp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu theo ngành nghề như cách quen thuộc, và phần doanh thu trong ngưỡng miễn được trừ ra trước khi tính. Về thuế GTGT, hộ trên ngưỡng nộp theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu, lấy doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm theo từng ngành nghề quy định tại Luật Thuế GTGT.
Lựa chọn giữa hai cách tính TNCN là một bài toán tiền thật. Hộ có biên lợi nhuận mỏng, chi phí lớn và chứng từ đầy đủ thường có lợi khi tính theo lợi nhuận; hộ biên lãi cao hoặc không giữ được chứng từ thì tính theo tỷ lệ doanh thu lại đơn giản và đôi khi nhẹ hơn. Đây chính là chỗ kế toán tạo ra giá trị: ngồi lại tính thử cả hai hướng trước khi chọn, thay vì mặc định làm theo thói quen.
Miễn thuế không có nghĩa là không phải làm gì
Đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất và cũng là nơi hộ nhỏ dễ bị phạt oan. Doanh thu dưới 1 tỷ được miễn hai sắc thuế, nhưng nghĩa vụ thủ tục thì vẫn còn. Hộ vẫn phải gửi thông báo số tài khoản ngân hàng, ví điện tử cho cơ quan thuế, và phải gửi thông báo doanh thu theo mẫu 01/TKN-CNKD ban hành kèm Thông tư 18/2026/TT-BTC. Với hộ đang hoạt động ổn định, thông báo doanh thu thực hiện một lần mỗi năm, chậm nhất là ngày 31/1 của năm sau. Bỏ quên nghĩa vụ thông báo này có thể dẫn đến bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế dù bản thân hộ không phải nộp đồng thuế nào — một cái bẫy rất dễ sập vì tâm lý "tôi được miễn rồi, khỏi quan tâm".
Một mốc nữa phải canh là ngưỡng 1 tỷ gắn với nghĩa vụ hóa đơn điện tử. Hộ có doanh thu năm trên 1 tỷ bắt buộc dùng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Hộ đang ở dưới ngưỡng nhưng doanh thu lũy kế trong năm vượt mốc 1 tỷ phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử trong vòng 30 ngày kể từ ngày cuối kỳ tính thuế có doanh thu lũy kế vượt ngưỡng. Hộ kinh doanh tiệm cận mốc 1 tỷ cần theo dõi doanh thu cộng dồn theo tháng, vì vượt ngưỡng mà chậm chuyển sang hóa đơn điện tử là vi phạm.
Việc cần làm ngay
Rủi ro lớn nhất của giai đoạn này không nằm ở mức thuế mà ở sự lúng túng khi luật đổi giữa chừng. Có ba việc nên làm trước khi quên: rà lại toàn bộ tờ khai và số thuế đã nộp từ đầu năm theo ngưỡng cũ 500 triệu, đối chiếu với mức 1 tỷ hiện hành và làm thủ tục bù trừ hoặc hoàn phần nộp thừa; với hộ được miễn thuế, đừng quên gửi thông báo số tài khoản và thông báo doanh thu đúng hạn để không bị phạt thủ tục; và với hộ quanh mốc 1 tỷ, lập một cách theo dõi doanh thu lũy kế để biết chính xác thời điểm phải chuyển sang hóa đơn điện tử và phải nộp thuế.
Sau cùng, một lời khuyên về phương pháp hơn là về con số: trong một năm mà ngưỡng miễn thuế đổi hai lần chỉ trong vài tháng, đừng tư vấn cho khách hay tự quyết dựa trên thứ mình nhớ. Mỗi lần viện dẫn một mức, một tỷ lệ hay một số hiệu văn bản, hãy mở lại văn bản mới nhất để kiểm chứng. Một bài đăng hay một lời tư vấn sai số hiệu trong giai đoạn này lan đi rất nhanh, và người gánh hậu quả cuối cùng luôn là hộ kinh doanh ngồi giải trình trước cơ quan thuế.
