Có câu nói rằng nếu giám đốc là thuyền trưởng lèo lái con tàu thì kế toán là cái la bàn, nghe thì hay, nhưng tôi nghĩ nhiều người hiểu câu này chưa tới.
Cái la bàn có một đặc điểm, đó là gió đổi chiều hay con tàu chao đảo ra sao thì cái kim của nó vẫn chỉ về một hướng. Nó không đổi hướng theo gió, chính vì thế mà người ta mới tin nó. Kế toán cũng vậy, biển chính sách thì đổi liên tục, năm nào cũng có nghị định mới, thông tư mới, có năm đổi đến mấy lần, nhưng cái kim trong một người kế toán bản lĩnh thì phải đứng yên, đó là làm đúng luật và nói thật với giám đốc.
Thật ra phần lớn kế toán mình đều giỏi thích nghi, giỏi đến mức có khi thích nghi sai cách. Lấy chuyện hóa đơn đầu vào từ 5 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt thì mới được khấu trừ thuế GTGT làm ví dụ, trước kia ngưỡng này là 20 triệu, hạ xuống một cái là bao nhiêu doanh nghiệp quen trả tiền mặt phải chao đảo, phải sửa lại cả quy trình chi tiền, có khi đổi luôn cả cách hợp tác với nhà cung cấp.
Đứng trước chuyện ấy, kế toán mình chia ra hai dạng. Dạng thứ nhất ngồi tìm cách chia nhỏ hóa đơn cho lọt dưới ngưỡng, xin nhà cung cấp tách đơn hàng ra làm mấy lần, tưởng thế là khéo. Còn dạng thứ hai thì ngồi xuống với giám đốc, tính xem khoản nào chuyển khoản được ngay, khoản nào phải đổi nhà cung cấp, rồi dặn bộ phận mua hàng từ nay thanh toán thế nào cho đúng.
Dạng thứ nhất là lách luật, mà lách luật kiểu đó thì nói thẳng là ấu trĩ, vì cơ quan thuế bây giờ có dữ liệu hóa đơn điện tử, tách đơn kiểu gì họ cũng nhìn ra, đến lúc bị loại chi phí với truy thu thì người phải giải trình vẫn là kế toán. Dạng thứ hai mới là thích nghi thật, vì tờ khai vẫn sạch mà việc làm ăn của giám đốc vẫn chạy.
Có một chuyện mà ai làm nghề lâu đều thấm, đó là luật đổi theo mùa nhưng cái tinh thần của luật thì ít khi đổi. Quy định thanh toán không dùng tiền mặt sinh ra là để dòng tiền đi qua ngân hàng, để giao dịch nào cũng có dấu vết, nắm được cái bản chất ấy thì mai kia ngưỡng có đổi thành bao nhiêu đi nữa bạn cũng không bị động. Còn chỉ học thuộc con số thì năm nào cũng chạy theo, năm nào cũng hoảng.
Thế nên khi có quy định mới, đừng vội hỏi lách thế nào. Hãy đọc cho ra vì sao người ta viết như thế, rồi đi nói với giám đốc và các phòng ban liên quan, xây lại quy trình cho phù hợp, cần thì đưa phần mềm vào để việc thanh toán với đối soát nhẹ hơn. Một kế toán làm được việc đó thì không còn là người đứng sau báo số nữa, giám đốc sẽ tự tìm đến hỏi ý kiến bạn mỗi khi luật đổi.
Tôi biết có bạn sẽ bảo, nói thì dễ, sếp ép phải lách thì làm sao. Điều này nói ra có thể hơi khó nghe, nhưng sếp ép thì bạn vẫn có quyền giải thích rủi ro bằng văn bản, còn ký tên vào thứ mình biết là sai thì cái nghiệp ấy bạn cũng gánh, chứ đâu chỉ riêng sếp. Người làm kế toán chân chính không đánh đổi danh dự lấy cái lợi trước mắt, vì trong nghề này cái tên của mình gắn trên từng tờ khai.
Chính sách năm nào cũng đổi, người kế toán giữ được cái kim la bàn của mình qua vài lần như thế thì giám đốc nhớ, chỗ đứng trong công ty cũng từ đó mà có.
