Từ ngày 01/7/2026, Nghị định 253/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết Luật Thuế thu nhập cá nhân mới (Luật 109/2025/QH15), thay thế toàn bộ khung Nghị định 65/2013 và Thông tư 111/2013 đã áp dụng suốt 13 năm. Đây không phải lần sửa vặt: gần như mọi con số quen thuộc mà kế toán tiền lương thuộc lòng bấy lâu đều đã thay đổi, và phần lớn theo hướng có lợi cho người nộp thuế. Nhưng đi kèm là những điều kiện mới mà nếu không nắm từ bây giờ, sang kỳ quyết toán 2026 sẽ mất quyền lợi hoặc làm sai. Dưới đây là 10 thay đổi đáng tiền nhất.
Thứ nhất, tiền ăn giữa ca chi bằng tiền được nâng mức không tính thuế từ 730 nghìn lên 1,2 triệu đồng/người/tháng, áp dụng ngay từ kỳ lương tháng 7/2026. Với người lao động, mỗi tháng bớt được 470 nghìn thu nhập chịu thuế nghe có vẻ nhỏ, nhưng với doanh nghiệp vài nghìn lao động thì đây là căn cứ để thiết kế lại gói phúc lợi. Lưu ý mức mới không hồi tố cho 6 tháng đầu năm.
Thứ hai, giảm trừ cho các khoản bảo hiểm tự nguyện tăng gấp ba: hưu trí bổ sung, hưu trí tự nguyện và lần đầu tiên có cả bảo hiểm nhân thọ, tổng cộng tối đa 3 triệu đồng/tháng, thay cho mức 1 triệu và không bao gồm nhân thọ như trước. Ai đang đóng bảo hiểm nhân thọ mà lâu nay không được trừ đồng nào thì từ 2026 nên chuyển chứng từ phí đóng cho bộ phận tính lương.
Thứ ba, và đây là thay đổi mang tính lịch sử: lần đầu tiên chi phí y tế và giáo dục được giảm trừ. Chi khám chữa bệnh cho bản thân và người phụ thuộc được trừ tối đa 23 triệu đồng/năm; học phí cho con được trừ tối đa 24 triệu đồng/năm. Nhưng điều kiện không dễ: hóa đơn chứng từ phải mang tên người nộp thuế hoặc người phụ thuộc, chi y tế phải kèm bảng kê của cơ sở khám chữa bệnh, khoản chi không được lấy từ nguồn khác chi trả (bảo hiểm, tài trợ, ngân sách), không được chuyển phần chưa trừ hết sang năm sau, và quan trọng nhất: muốn hưởng phải tự quyết toán thuế, không ủy quyền cho công ty được. Thông điệp thực tế: từ tháng 1/2026, đi viện hay đóng học phí cho con, hãy lấy hóa đơn đứng tên đúng người và cất giữ cẩn thận.
Thứ tư, ngưỡng khấu trừ thuế 10% với thu nhập vãng lai (cộng tác viên, thời vụ, hợp đồng dưới 3 tháng) nâng từ 2 triệu lên 5 triệu đồng/lần chi trả. Dưới 5 triệu chỉ khấu trừ nếu chính cá nhân yêu cầu. Kế toán thanh toán cần cập nhật quy trình ngay, vì mức 2 triệu đã ăn sâu vào thói quen hơn một thập kỷ.
Thứ năm, người có thu nhập vãng lai đã bị khấu trừ 10% với mức bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng thì không phải quyết toán phần thu nhập này, thay cho ngưỡng 10 triệu cũ. Cùng với việc hệ thống cơ quan thuế nay tự động tổng hợp dữ liệu thu nhập cho người trực tiếp quyết toán, mùa quyết toán của những người làm thêm nghề tay trái sẽ nhẹ đi đáng kể.
Thứ sáu, hàng loạt ngưỡng miễn thuế tăng gấp đôi từ 10 triệu lên 20 triệu đồng: trúng thưởng, thừa kế, quà tặng, bản quyền, nhượng quyền thương mại đều chỉ tính thuế trên phần vượt 20 triệu. Trúng giải 50 triệu, trước nộp 4 triệu tiền thuế, nay còn 3 triệu.
Thứ bảy, tài sản số chính thức vào diện chịu thuế. Chuyển nhượng tài sản ảo, tài sản mã hóa nộp 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần, cùng cơ chế với chứng khoán. Nghị định cũng bổ sung nhóm thu nhập khác hoàn toàn mới: chuyển nhượng tên miền ".vn", tín chỉ carbon, biển số xe trúng đấu giá, chịu 5% trên phần vượt 20 triệu, riêng biển số được trừ thêm giá trị còn lại của xe. Người giao dịch crypto lâu nay đứng ngoài mọi quy định nay đã có luật chơi rõ ràng.
Thứ tám, người bán hàng online đón thay đổi căn bản: sàn thương mại điện tử và nền tảng số có chức năng đặt hàng kèm thanh toán phải khấu trừ, khai thay, nộp thay thuế cho cá nhân kinh doanh trên sàn. Thuế thu ngay tại nguồn, hết thời tự khai tự nộp. Đáng chú ý hơn, biểu thuế kinh doanh kèm Nghị định tách riêng nhóm cung cấp nội dung thông tin số gồm giải trí, trò chơi điện tử, phim số, nhạc số, ảnh số và quảng cáo số với thuế suất 5% trên doanh thu, trong khi trước đây các hoạt động này thường xếp nhóm dịch vụ 2%. Các nhà sáng tạo nội dung, người bán vật phẩm game cần tính lại giá và dòng tiền ngay.
Thứ chín, chùm ưu đãi khuyến khích hoàn toàn mới: miễn thuế 5 năm đối với tiền lương của nhân lực công nghệ số, công nghệ cao đủ điều kiện; miễn thuế khi chuyển nhượng chứng chỉ quỹ mở nắm giữ từ 2 năm trở lên; giảm 50% thuế với cổ tức nhận từ quỹ đầu tư chứng khoán trong 5 năm từ 01/7/2026. Cộng thêm việc miễn thuế tiền lương làm nhiệm vụ khoa học công nghệ kể cả do doanh nghiệp chi trả, và miễn thuế cho nhà đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, có thể thấy rõ định hướng dùng thuế TNCN làm công cụ hút nhân tài công nghệ. Doanh nghiệp công nghệ nên rà soát ngay danh sách nhân sự đủ điều kiện, vì đây là quyền lợi rất lớn nhưng chắc chắn đòi hồ sơ chứng minh chặt chẽ.
Thứ mười, quy định về người phụ thuộc siết lại ở hai điểm dễ mất quyền lợi nhất. Một là thời hạn đăng ký người phụ thuộc chậm nhất trước ngày 31/12 của năm tính thuế, sớm và cứng hơn hẳn cách làm cũ vốn cho phép bổ sung đến khi quyết toán. Hai là người phụ thuộc thuộc nhóm "cá nhân khác" như ông bà, cô dì, anh chị em ruột nay phải đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo Luật Hôn nhân và gia đình. Ai đang tính giảm trừ cho người thân không sống cùng nhà nên rà soát lại trước khi bị loại khi quyết toán. Bù lại, con từ 18 tuổi vừa tốt nghiệp THPT được tính là người phụ thuộc cả trong thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9.
Còn ba điểm chưa ngã ngũ mà người làm nghề cần theo dõi. Mức giảm trừ gia cảnh cụ thể không nằm trong Nghị định mà do Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định tại Luật; ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc sẽ do Bộ Tài chính ấn định thay cho mức 1 triệu đồng cố định trước đây; và Thông tư hướng dẫn kèm mẫu biểu mới vẫn đang chờ Bộ Tài chính ban hành. Với các hồ sơ đã kê khai từ tháng 1 đến tháng 6/2026 theo quy định cũ, Nghị định cho phép không phải khai lại từng tháng mà điều chỉnh một lần tại quyết toán năm 2026.
Việc cần làm ngay: cập nhật phần mềm tính lương từ kỳ tháng 7, hướng dẫn người lao động giữ hóa đơn y tế và học phí, rà soát danh sách người phụ thuộc trước 31/12, và đừng quyết toán 2026 theo trí nhớ của 13 năm cũ. Lưu bài lại để dùng khi vào mùa quyết toán, và chia sẻ cho kế toán, HR hay bất kỳ ai đang đi làm quanh bạn.
(Bài phân tích dựa trên Nghị định 253/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026, hiệu lực 01/7/2026, đối chiếu Thông tư 111/2013/TT-BTC. Nội dung mang tính thông tin, không thay thế văn bản pháp luật.)
