Có câu nói rằng cẩn tắc vô áy náy, và tôi đoán đó là câu người làm kế toán thuộc lòng nhất, chỉ có điều nhiều người đọc nó sai suốt cả đời đi làm.
Có một bạn kế toán từng kể với tôi, giọng nửa cười nửa mệt: "Anh biết không, em không dám nghỉ phép. Bận thì cũng bận, nhưng cái chính là em sợ lúc em đi, người khác làm sai mà không ai biết." Tôi nghe xong thì nhận ra đây chẳng phải lần đầu tôi nghe một người làm kế toán nói câu tương tự, có khi chỉ khác vài chữ.
Thật ra người làm kế toán có một mối quan hệ rất lạ với sự kiểm soát. Họ được đào tạo để chú ý từng con số nhỏ, được rèn để không tin vào cảm giác mà phải có chứng từ, có đối chiếu. Kỹ năng đó làm nên giá trị của họ. Nhưng cũng chính kỹ năng đó, dùng lâu năm, lại thành một cái bẫy rất tinh vi, vì người ta dần tin rằng chỉ mình mới làm đúng, an toàn nhất là tự tay làm hết. Thế là họ ôm, có người phụ hẳn hoi mà vẫn ôm, đơn giản là vì không dám tin người phụ.
Những năm đầu làm nghề, cách nghĩ ấy chưa gây ra chuyện gì lớn. Một người tự xử lý phần lớn công việc, kiểm lại tất cả, mọi thứ vẫn chạy. Chỉ là đến khi công việc lớn dần, đội ngũ đông lên, thì ranh giới giữa trách nhiệm và ôm đồm bắt đầu nhòe đi lúc nào không hay.
Tôi đã gặp không ít người lên kế toán trưởng rồi mà vẫn làm việc như một nhân viên phần hành. Năng lực quản lý họ có thừa, cái họ thiếu là cách buông. Họ vẫn tự tay soát từng bút toán, vẫn tự làm những việc hoàn toàn giao được cho người khác. Vắng mặt một ngày thôi là họ thấp thỏm cả ngày. Nhìn qua thì tưởng tận tâm, nhìn kỹ thì đó là một dạng kiệt sức được ngụy trang bằng cái tên "có trách nhiệm", một thứ tâm ma sợ người khác làm sai. Họ mang việc từ văn phòng về nhà, tuần này sang tuần khác, rồi dần dần ranh giới giữa con người họ và cái công việc của họ biến mất hẳn.
Tây Du Ký có một chi tiết tôi rất thích. Đường Tăng là người mang sứ mệnh thỉnh kinh, vậy mà ông chẳng tự tay đánh con yêu quái nào, việc ấy ông giao hết cho ba đồ đệ, còn ông giữ câu chú vòng kim cô. Cái vòng ấy chính là điểm kiểm soát, ông đâu có niệm chú suốt ngày, chỉ niệm khi đồ đệ đi chệch. Kế toán trưởng cũng vậy, cẩn tắc thật sự là đặt ra điểm kiểm soát thay vì kiểm soát từng điểm, giao việc thì giao kèm công cụ để kiểm tra, có quy trình để người khác làm đúng mà mình không cần đứng cạnh.
Hãy hiểu rằng buông ở đây là buông việc, còn trách nhiệm thì vẫn giữ nguyên trong tay. Đây có lẽ là bước chuyển khó nhất của nghề kế toán, khó hơn học thêm nghiệp vụ hay cập nhật thêm luật mới, vì nó bắt bạn đổi cách nhìn về chính mình. Mãi sau này tôi mới hiểu, chỉ khi buông được thì người ta mới thật sự lớn lên trong nghề. Không còn phải ôm tất cả, bạn mới có chỗ trống trong đầu để mở cái nhãn quan ra nhìn toàn cảnh, nghĩ chuyện dòng tiền năm sau thay vì loay hoay với từng bút toán năm nay. Đến lúc ấy bạn mới thành người mà doanh nghiệp cần ở tầng quản lý, cái tầng mà người chỉ giỏi thực thi không với tới được.
Nếu bạn đang kiệt sức vì ôm quá nhiều, thì làm nhanh hơn cũng chẳng cứu được bạn. Thứ bạn cần là một chút can đảm để giao thử một phần việc cho người phụ rồi chờ xem họ làm.
Hãy học cách buông, người kế toán ạ, bắt đầu từ một tuần nghỉ phép không mở email công ty.